Kredietcrisis drijft belastingparadijzen in het nauw - Europa NU voor Journalisten

De financieel-economische crisis die in 2007 ontstond heeft gevolgen voor belastingparadijzen. Doordat men kritischer ging kijken naar financiële instellingen kwamen landen met afspraken om belastingontduiking tegen te gaan. Met name EU-lidstaten en de VS proberen sindsdien de belastingparadijzen aan te pakken. Hierbij pogen zij meer controle uit te oefenen op financiële organisaties die werken vanuit landen die het bankgeheim  belangrijk vinden.

Voor de meeste lidstaten vormt dat bankgeheim al lange tijd een bron van grote irritatie. Landen als Zwitserland, Liechtenstein, Luxemburg, Monaco, de Kanaaleilanden, maar ook Caribische eilanden die aan de EU zijn gerelateerd, zoals de Maagdeneilanden, houden voor vele honderden miljarden euro’s aan spaargeld voor de fiscus verborgen.

Er zijn verschillende redenen om de belastingparadijzen aan te pakken. Door de crisis kunnen de overheden het geld hard gebruiken. Ook zien veel mensen het als onethisch dat de rijken het geld op deze manier weghouden bij de armere mensen die het juist tijdens de crisis goed kunnen gebruiken. Bovendien slagen mensen die frauderen met BTW en accijnzen erin hun illegale inkomsten geheim te houden, waardoor een effectieve aanpak van dit probleem in de praktijk erg lastig blijkt.

In 2005 kwam er enige beweging in de starre houding van de belastingparadijzen. Er werd een zogeheten bronbelasting ingevoerd voor rekeninghouders die hun spaartegoeden niet aan de belastingdienst in eigen land openbaar wilden maken. De afspraak hield in dat met ingang van 2006 vijftien procent op de uitgekeerde rente werd ingehouden, vanaf 2008 twintig procent en in 2011 het maximum van 35 procent. In ruil voor het innen en overmaken van de bronbelasting konden de deelnemende belastingparadijzen hun bankgeheim overeind houden.

De uitwerking van de overeenkomst viel echter tegen. Financiële instellingen slaagden er al snel in de mazen in de wet te vinden en gingen andere producten aanbieden waarbij het rendement niet onder de afgesproken bronbelasting viel, zoals het uitkeren van dividend in plaats van rente.

Een gestolen cd-rom met een enorme hoeveelheid belastende informatie over met name Duitse rekeninghouders in Liechtenstein bracht de strijd tegen belastingontduiking in 2008 in een hogere versnelling. Temeer omdat door de crisis ook de Verenigde Staten zich ermee gingen bemoeien. De VS vormen een machtige bondgenoot om landen als Liechtenstein, maar ook Zwitserland, zwaarder onder druk te kunnen zetten.

Het vorstendom Liechtenstein wordt daarbij gebruikt als breekijzer. Het ministaatje is voor een belangrijk deel van zijn inkomsten afhankelijk van stichtingen en private rekeninghouders die proberen uit de greep te blijven van de belastingdienst in hun eigen land. Het vorstendom blijkt echter bijzonder gevoelig te zijn voor politieke druk. Deze werd vooral door Duitsland (maar ook door Nederland en de VS) behoorlijk opgevoerd toen uit de genoemde cd-rom bleek voor welke gigantische bedragen belastingen werden ontdoken.

Het feit dat hierbij ook namen van invloedrijke (Europese) maatschappelijke figuren opdoken maakte dat de zaak des te meer aandacht kreeg.

Het gevolg van al deze ontwikkelingen was dat de Europese ministers van Financiën in februari 2009 besloten niet akkoord te gaan met een nieuw belasting- en antifraudeverdrag met Liechtenstein. De Europese Commissie kreeg opdracht opnieuw te gaan onderhandelen omdat veel stichtingen en trustfondsen zich aan de werking van het verdrag bleken te kunnen onttrekken.

Tegelijkertijd werd de roep om ook het bankgeheim in dit soort belastingparadijzen aan te pakken steeds groter. Probleem hierbij is dat de EU ook intern nog problemen heeft hier een eenduidige visie op te ontwikkelen omdat Luxemburg, Oostenrijk en België grote moeite hebben om hun bankgeheim op te heffen.

In oktober 2009 stemden Oostenrijk en Luxemburg daarom niet in met een verdrag met Liechtenstein over het aanpakken van zwartspaarders in dat land. De twee lidstaten vreesden dat het bankhgeheim in eigen land ook onder druk zou komen te staan.

In december 2010 hebben de EU-ministers·van·Financiën afgesproken dat EU-landen zich vanaf 1 januari 2011 niet langer op het bankgeheim mogen beroepen wanneer de belastingdienst van een andere lidstaat om informatie vraagt. Het bankgeheim belemmert vaak het opsporen van belastingontduiking via buitenlandse rekeningen. Binnen de EU bestaat in Oostenrijk, Luxemburg en België nog een bankgeheim. Bovendien is afgesproken dat vanaf 2014 belastingdiensten automatisch informatie gaan uitwisselen over salarissen, pensioenen, onroerend goed en levensverzekeringen.

In  2009 stelde Commissaris Laszlo Kovacs (belastingen en douane-unie) voor om de nationale belastingdiensten meer bevoegdheden te geven om op zoek te gaan naar gegevens van onderdanen die in een andere lidstaat een rekening hebben. Nu dit voorstel het heeft gehaald, betekent dit het definitieve einde van het bankgeheim in de Europese Unie.

Parallel aan de inspanningen van de Commissie proberen landen als Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk samen met de VS de geesten in de rest van de industriële wereld rijp te maken voor een einde aan het bankgeheim. Een eerste aanzet werd in februari 2009 gegeven tijdens een informele top van de belangrijkste Europese landen, georganiseerd door de Duitse Bondskanselier Angela Merkel.

De bijeenkomst leverde een plan van aanpak op om banken en andere financiële instellingen beter bij de les te houden, belastingparadijzen aan te pakken en te voorkomen dat afzonderlijke lidstaten het eigen economisch belang voorrang geven boven het belang van de Unie als geheel.

Naast de bovengenoemde gezamenlijke plannen van aanpak probeert een aantal individuele landen de belastingparadijzen via onderlinge afspraken tot openheid te dwingen. In februari 2009 heeft de VS al afgedwongen dat Zwitserse banken inzicht geven in de spaartegoeden van rijke Amerikanen. Ook het vorstendom Liechtenstein heeft op 10 november 2009 onder politieke druk van onder meer Duitsland en Nederland openheid van zaken gegeven.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over belastingparadijzen, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.