Hoe volg ik Europabeleid in Nederland? - Europa NU voor Journalisten

Het Europabeleid wordt door de regeringspartijen in een regeerakkoord vastgelegd. De premier, de ministers en staatssecretarissen voeren het beleid uit.

Het Europabeleid wordt traditiegetrouw gecoördineerd door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken werkt een staatssecretaris van Europese Zaken als centraal coördinatiepunt voor Europees beleid. Het Directoraat-generaal Europese Samenwerking (DGES )van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, en daarbinnen vooral Directie Integratie Europa (DIE), zijn de centrale aanspreekpunten voor het Europabeleid, maar elk ministerie heeft een afdeling waarbinnen Europese Zaken gecoördineerd worden. Dit betekent dat onderlinge afstemming dus nodig is.

De rol van de premier in het Europabeleid is sinds de jaren zeventig sterker geworden. Het Europabeleid heeft betrekking op steeds meer beleidsterreinen en het overlappende karakter van het beleid maakt een coherente aanpak, die gecoördineerd wordt door de premier, noodzakelijk. Bovendien is het de premier die Nederland vertegenwoordigt in vergaderingen van de Europese Raad. Daar worden vaak 'package-deals' gemaakt, die veel beleidsterreinen omvatten en dus ook met een breed mandaat gemaakt moeten kunnen worden.

Het Europabeleid van de regering wordt gecontroleerd door de Eerste en Tweede Kamer. De Commissie Europese Zaken en de Commissie Europese samenwerkingsorganisaties zijn coördinerende commissies van respectievelijk Tweede en Eerste Kamer. Zij bespreken met de regering de hoofdlijnen van het Europees beleid.

Elke week gaan diverse ministers naar Brussel voor EU Ministerraadsvergaderingen. Elke donderdag voorafgaand aan die Raad komt de betrokken minister naar een (openbaar) algemeen overleg van de relevante Tweede Kamercommissie om de Nederlandse inzet in de EU Ministerraad toe te lichten. De commissies letten er verder op of de Europese Commissie geen voorstellen doet die volgens de Kamers tot de bevoegdheden van de lidstaten behoren.    

Bij de formatie van een nieuwe regering wordt ook steeds het Europabeleid opnieuw vormgegeven.

Elke vrijdag vindt de ministerraadsvergadering plaats. In toenemende mate staat ook Europa op de agenda, omdat de regering heeft afgesproken dit beleid meer geïntegreerd in de verschillende beleidsterreinen te voeren.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken is het coördinerend ministerie voor het Europabeleid. Daarbinnen is de staatssecretaris van Europese Zaken coördinerend bewindspersoon. Zijn agenda is een interessante bron van informatie over zaken die spelen op het gebied van Europa. Op de website van Buitenlandse Zaken zijn de nieuwste beleidsnotities en Nderlandse standpunten tenaanzien van voorstellen van de Europese Commissie te vinden. In meer of mindere mate hebben ook andere ministeries informatie over het Europabeleid op hun beleidsterrein.

De Nederlandse regering geeft door middel van de Staat van de Europese Unie en Europese Verkenningen zijn visie op de stand van zaken binnen de Europese Unie en op het door Nederland te voeren beleid. De Staat van de Unie geeft aan welke Europese dossiers prioriteit wordt gegeven en wat de Nederlandse inzet daarop is.

De hoofdlijnen van het Europabeleid worden besproken tijdens de Algemene Beschouwingen en de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken in de Tweede Kamer. Daarnaast vindt ook jaarlijks een debat plaats naar aanleiding van de Staat van de Unie. Ook vindt er een Europa Overleg plaats voor en na elke Europese Raad om de Nederlandse inzet vooraf en de resultaten achteraf te bespreken. Zie agenda van de Tweede Kamer. Voorafgaand aan elke Raadsvergadering kan een Algemeen Overleg plaatsvinden, waarin de minister toelicht wat de inzet van de Nederlandse regering zal zijn in Brussel.

Deze AO's staan op de agenda van de Tweede Kamer, maar ook op de media.europa-nu.nl site. Deze inzet is overigens ook terug te vinden in de BNC fiches. Deze worden opgesteld door de interdepartementale commissie Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC). In dit document wordt een eerste Nederlandse standpuntbepaling over het wetgevingsvoorstel van de Europese Commissie uiteengezet. Deze BNC fiches worden vervolgens ter informatie namens het kabinet naar de Eerste en Tweede kamer gestuurd.

Op de agenda van de Tweede Kamer staan de vergaderingen, de onderwerpen die ter sprake komen en wordt er een link geboden langs welke weg het debat rechtstreeks gevolgd kan worden. Europese onderwerpen worden in verschillende commissies en vergaderingen besproken.

Via de referenties naar de achterliggende stukken op de agenda van de Kamer kunnen de documenten gevonden worden op de site van de officiële bekendmakingen.

Op de websites van de parlementaire commissies kunt u steeds de contactgegevens van de leden, de griffie, de besluitenlijst van de commissie en het aanstaande vergaderschema vinden. Onder contactinformatie vindt u de contactgegevens van de griffie.

Vaste Kamercommissie voor Europese Zaken

Deze commissie heeft een centrale rol bij de parlementaire controle op de besluitvorming door de Europese instellingen. Zij controleert het regeringsbeleid op het gebied van algemene Europese ontwikkelingen. Daarnaast attendeert en adviseert zij vakcommissies over vakinhoudelijke ontwikkelingen in Europese regelgeving. De vakcommissies controleren echter zelf de Europese ontwikkelingen op hun specifieke beleidsterrein.

Op de site van de Europese Zaken commissie van de Tweede Kamer vindt u uitleg over de meeste gebruikte instrumenten van de commissie. Daar is ook informatie te vinden over de permanente vertegenwoordiger van de Eerste en Tweede Kamer in Brussel (Jan Nico van Overbeke, jan.vanoverbeeke@europarl.europa.eu, tel: +32 473 756327 ) die de Kamers op de hoogte houdt van de nieuwste ontwikkelingen in de EU. De griffie van de Commissie Europese Zaken staat onder leiding van J.J.P Nijssen (j.nijssen@tweedekamer.nl, tel: 070-3182018)

Voor achtergrondinformatie over de totstandkoming van een wet kunt u terecht op 'van wetsvoorstel tot wet'.  

Op de website van de Eerste Kamer vindt u de agenda met daarop per commissie de agenda en de onderliggende stukken.

Het stenogram van een plenair debat is twee weken na het debat beschikbaar op onderstaande pagina:

De Eerste Kamer kent zestien commissies. 

Onderstaande commissies houden zich specifiek bezig met het Europabeleid:

-Commissie Europese Samenwerkingsorganisaties (ESO)

De commissie Europese Samenwerkingsorganisaties (ESO) houdt zich bezig met EU-zaken en andere samenwerkingsverbanden in Europa, zoals de Raad van Europa. Voorzitter is Tineke Strik (CDA), vice-voorzitter is Ankie Broekers-Knol (VVD)

Op site van de Eerste Kamer staan alle leden, alsmede de documenten die binnen de commissie op korte en middellange termijn op de agenda staan. Ook is hier een archief te vinden van de vergaderingen. Op Europapoort, de Europa site van de Eerste Kamer is de uitgebreide agenda te vinden die wordt besproken in de commissievergaderingen, alsmede de achterliggende documenten en het laatste nieuws op het terrein van de commissie.

-Commissie Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ)

De JBZ-commissie houdt zich uitsluitend bezig met de behandeling van voorstellen die in de Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van de Europese Unie in Brussel aan de orde zijn. Voorzitter is Tiny Kox (SP) en vice-voorzitter is Hans Franken (CDA). Zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer moeten hun goedkeuring geven aan wetsvoorstellen die op dit terrein spelen. Ontwerpbesluiten worden twee weken voor een vergadering van de JBZ-raad in Brussel aan zowel de Eerste als de Tweede Kamer ter instemming voorgelegd.

Op de website van de Eerste Kamer staan alle leden, alsmede de documenten die binnen de commissie op korte en middellange termijn op de agenda staan. Ook is hier een archief te vinden van de vergaderingen. Op de site van de commissie op Europapoort is de uitgebreide agenda te vinden die wordt besproken in de commissievergaderingen, alsmede de achterliggende documenten en het laatste nieuws op het terrein van de commissie.

Europapoort

De Eerste Kamer kent een Europapoort website, die het werk van de ESO commissie en de Commissie Justitie Binnenlandse Zaken met hun Europawerk ondersteund, o.a. door alle relevante documenten en de agenda van beiden commissies aan te bieden. Daar is ook informatie op thema te vinden, zoals het Verdrag van Lissabon en de tijdelijke gemengde commissie subsidiariteitstoets.

Meer over de politieke en ambtelijke organisatie van de Eerste kamer.