China steeds belangrijker voor de Europese Unie - Europa NU voor Journalisten

China wordt voor de Europese Unie steeds belangrijker. Niet alleen als handelspartner, maar inmiddels ook als internationale politieke machtsfactor. Maar hoe belangrijk ook, het blijft vooralsnog een wat ongemakkelijke relatie: zolang Europa zaken moet doen met een centraal geleide economie, waar de overheid interne stabiliteit prioriteit geeft boven mensenrechten, milieu en werkomstandigheden, zullen de verschillen tussen beide wereldspelers altijd een rol blijven spelen.

Ruim dertig jaar geleden sloot de Europese Economische Gemeenschap (EEG), de voorloper van de huidige Europese Unie, de eerste handelsovereenkomst met China. Die handel stelde toen nog maar weinig voor. Maar dat veranderde snel. In 1995 was de economische kracht van China dermate toegenomen dat de Europese Commissie een langetermijnbeleid opstelde voor de verdere ontwikkeling van de wederzijdse relaties. Omdat normen en waarden bij de EU zwaar wegen, ging datzelfde jaar een speciale dialoog over mensenrechten van start.

Intussen is China uitgegroeid tot de op een na grootste handelspartner van de EU en is Europa zelf de grootste afzetmarkt geworden van China. De export vanuit de EU had in 2010 een waarde van 113 miljard euro, een ruime verviervoudiging ten opzicht van 2000. China was in 2010 goed voor ruim acht procent van de totale EU-export. De waarde van de import uit China naar de EU steeg van 75 miljard euro in 2000 naar 282 miljard in 2010. Het handelstekort van de EU ten opzichte van China bedroeg in 2010 169 miljard euro.

In het eerste kwartaal van 2011 werd bekend dat China Japan heeft ingehaald als tweede grootste economie van de wereld.

Het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau verwachten dat de economische relatie tussen de EU en China in de komende decennia sterker wordt. China wordt gezien als potentiële investeerder in Europa. China Investment Company, een investeringsfonds van de Chinese overheid, richt zich bijvoorbeeld sterk op nieuwe investeringen in Europese bedrijven. Daardoor wordt de EU meer afhankelijk van China, maar tegelijkertijd zal China ook meer afhankelijk worden van de ontwikkeling van de Europese economie.

Naast de samenwerking op economisch en politiek terrein besloten de EU en China in 2012 ook de banden op cultureel en onderwijsgebied aan te halen. 2012 is het 'EU-China jaar van de interculturele dialoog'.

Hoe zeer de twee partners hechten aan goede betrekkingen blijkt wel uit de intensieve, fijnmazige overlegstructuur die nu al ruim tien jaar bestaat. Via een jaarlijkse topconferentie en via allerlei overlegorganen variërend van ministersbijeenkomsten tot ambtelijke overlegsessies, wordt geprobeerd de relatie verder te verdiepen. Maar dat gaat niet altijd even gemakkelijk.

Schuldencrisis EU-landen

In 2010 werd duidelijk dat verschillende EU-landen met flinke schulden kampten. Met name Ierland en Zuid-Europese landen als Portugal en Griekenland hebben grote financiële problemen. De landen van de eurozone en het IMF steunen deze drie landen met tientallen miljarden euro's om een faillissement met grote gevolgen te voorkomen.

China maakte al verschillende keren duidelijk deze landen te willen steunen. China wil daarom investeren in de risicovolle obligaties van deze landen. Aangezien de handel tussen EU en China sterk groeit de laatste jaren heeft China belang bij een sterke handelspartner.

Verscheidene analisten merken op dat China wil investeren om zo zijn politieke invloed op de EU te vergroten. China stelt echter geen 'verdachte' motieven te hebben en slechts te willen investeren in de sterke handelsrelatie voor de toekomst.

Mensenrechten

In 2008 en 2009 liep de diplomatieke spanning bijvoorbeeld op door een aantal incidenten rond de ontvangst van de dalai lama, de geestelijk leider van de Tibetanen, en de toekenning van de Sacharovprijs voor mensenrechten aan de Chinese dissident Hu Jia. De Chinese regering hekelde de ontvangst van de dalai lama door de Franse president Sarkozy tijdens het Franse voorzitterschap in de tweede helft van 2008 en zegde uit protest de EU-China-top van dat jaar af.

De toenmalige voorzitter van het Europees Parlement, Hans-Gert Pöttering, zegde op zijn beurt eerder dat jaar een bezoek aan de Olympische Spelen in China af. Hij wilde daarmee protesteren tegen de weigering van de Chinese regering om in zinvol overleg te treden met de dalai lama over de mogelijkheden van een beperkte autonomie voor Tibet.

Toch lijkt China niet helemaal doof voor de westerse wens zich wat meer te bekommeren om mensenrechten, milieu en arbeidsomstandigheden. Het probleem is alleen dat als er al sprake is van goede wil van Chinese kant, die zich vooralsnog meer uit in het accepteren van dialogen met de EU dan van wezenlijke hervormingen in het Chinese beleid zelf.

Economische geschillen

Maar het gaat in de onderlinge relatie niet alleen om mensenrechten. De scheve handelsbalans is ook iets waar de EU dringend iets aan wil doen. Hier geldt echter ook dat de Chinese regering niet staat te trappelen om haar beleid bij te stellen. Van een echte markteconomie is nog geen sprake, constateren zowel de Europese Commissie als het Europees Parlement.

Zo is er nog veel te weinig openheid en zijn er veel verborgen belemmeringen die de toegang van Europese bedrijven en instellingen tot de Chinese markt frustreren, vooral op de (financiële) dienstenmarkt. Maar ook de bescherming van het intellectueel eigendom van Europese merken laat nog altijd veel te wensen over. Van de namaakgoederen die door de Europese douane in beslag wordt genomen, is 60 procent afkomstig uit China.

De EU heeft echter nog meer zorgen. Zo hebben zich de laatste tijd veel ongelukken voorgedaan met onveilige Chinese producten, vooral op het terrein van kinderspeelgoed, levensmiddelen en geneesmiddelen. Een ander onderwerp dat voor een economische en politieke grootmacht als China steeds zwaarder moet gaan wegen, is hoe het land omgaat met vervuiling en het gebruik van eindige natuurlijke hulpbronnen die het vaak betrekt uit (Afrikaanse) ontwikkelingslanden. Ook daar probeert de EU via het reguliere overleg China aan te zetten tot meer verantwoordelijkheid en een meer duurzame productie, met oog voor de klimatologische effecten.

Een punt waarover Peking en Brussel het eens werden is die over het verbeteren van arbeidsomstandigheden en het voorkomen van werkgerelateerde ongelukken en ziektes. In 2005 werd hierover een overeenkomst getekend. De Europese Unie wil zijn rijke ervaring vooral inbrengen bij het verbeteren van de omstandigheden in de Chinese mijnbouw, waar vijf miljoen mensen werken en jaarlijks zeer veel dodelijke ongelukken plaatsvinden.

Commissie en Parlement beseffen overigens ook dat de Chinese samenleving in de afgelopen dertig jaar enorm is veranderd en dat duurzame vooruitgang slechts langzaam tot stand komt. Volgens de Nederlandse Europarlementariër Corien Wortman-Kool (CDA/EVP), rapporteur voor de Commissie internationale handel, kan handel (met de EU) bijdragen aan een meer open en democratische samenleving in China. In haar recent verschenen verslag over de handels- en economische betrekkingen met China pleit zij dan ook voor nauwere samenwerking waarbinnen veel aandacht is voor de zwakke kanten in de relatie.

Taiwan

In november 2010 maakten het Europees Parlement en de Europese Raad bekend dat zij akkoord gaan met het plan van de Commissie om de visumregels voor Taiwanezen te laten vallen. Taiwan is volgens China een afvallige provincie, terwijl Europa het land als soevereine staat ziet.

Wapenembargo

In 1989 heeft de EU een embargo ingesteld op de wapenverkoop aan China. Dit werd besloten omdat de toenmalige Chinese regering gewelddadig optrad tegen demonstranten die betoogden tegen de regering op het Tiananmenplein.

China wil graag dat dit jarenoude embargo wordt opgeheven. Het embargo zou de relatie tussen de EU en China schaden en het past niet bij China´s status als wereldmacht.

De EU wil het embargo echter nog niet opheffen. Volgens de EU heeft China nog te weinig vooruitgang geboekt op het gebied van mensenrechten. Toch pleitten sommige EU-lidstaten wel voor een opheffing van het embargo om zo de betrekkingen tussen de EU en China te verbeteren.

In 2004 kwam het daarom dicht bij een opheffing van het embargo. Dit ging uiteindelijk niet door vanwege zware druk van de Verenigde Staten. Het embargo blijft daardoor voorlopig nog bestaan, tot ergernis van China.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over China als belangrijke handelspartner van de EU en internationale politieke grootmacht, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Een aantal argumenten gaan over de rol die de EU in de discussie zou moeten spelen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.