EU gaat luchtvaart aanslaan voor uitstoot CO2 - Europa NU voor Journalisten

Europese luchtvaartmaatschappijen hoefden zich lange tijd niet al te veel aan te trekken van de uitstoot van broeikasgassen door hun vliegtuigen. Maar dat is sinds 1 januari 2012 voorbij.

Vanaf 2012 worden maatschappijen aangeslagen voor de uitstoot van CO₂ van hun toestellen. De Europese Commissie vindt dat ook de luchtvaart zijn steentje bij moet dragen aan het behalen van de doelstellingen van het Verdrag van Kyoto. Ook vindt de Commissie dat luchtvaart moet worden opgenomen in de opvolger van het Kyoto-verdrag. Tot 2012 golden deze doelstellingen, die een terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen beogen, alleen voor industriële ondernemingen op de grond.

Uit berekeningen van de Commissie is gebleken dat de luchtvaart momenteel de snelst groeiende vervuiler is in termen van broeikasgassen. Hoewel het aandeel van luchtvaartondernemingen in de totale uitstoot relatief gering is, naar schatting 3 procent, zijn de emissies sinds het ijkjaar 1990 met maar liefst 87 procent gestegen (peiljaar 2008). De Commissie verwacht dat als hiertegen niet wordt opgetreden, de uitstoot in 2020 zal zijn verdubbeld vergeleken met het huidige niveau. Een dergelijke vervuiling zal het de Europese Unie veel lastiger maken om de doelstelling een vermindering van de totale uitstoot met 20 procent in 2020 vergeleken met 1990 te kunnen halen.

De voorstellen van de Commissie beogen tegen 2020 de jaarlijkse uitstoot van CO₂ door vliegtuigen met meer dan 180 miljoen ton te verminderen. Volgens de Britse oud-minister voor Klimaat en Milieu, Ian Pearson, is die besparing te vergelijken met het effect van een rijverbod van een jaar voor al het wegvervoer in het Verenigd Koninkrijk.

Eind juni 2008 hebben de EU-lidstaten besloten om de luchtvaartmaatschappijen op te nemen in het systeem voor de handel in emissierechten (ETS). Het Europees Parlement heeft hier begin juli 2008 mee ingestemd. Dit systeem bevoordeelt schone industrieën en ondernemingen die een deel van hun vermogen investeren in schone technologieën en projecten elders in Europa of de wereld. Het principe is als volgt: bedrijven krijgen een bepaalde percentage van de totale emissierechten voor hun sector gratis toegekend. Als ze minder vervuilen dan is toegestaan, houden ze emissierechten over. Deze overgebleven emissierechten kunnen ze verkopen aan bedrijven die 'vuiler' zijn, en dus emissierechten tekort komen. Daarnaast kan de EU de totale hoeveelheid periodiek uit te geven emissierechten geleidelijk beperken, om de Kyoto-doelstellingen niet in gevaar te brengen.

Op 26 September 2011 heeft de Commissie de specifieke regelingen voor 2012 bekend gemaakt. Vanaf dan wordt 85 procent van de luchtvaart-emissierechten gratis beschikbaar gesteld door de EU. Voor de rest zullen de luchtvaartmaatschappijen moeten gaan betalen. Na verloop van tijd wordt dit percentage terug gebracht naar 82 procent. Vanaf 2013 zal 3 procent van deze rechten gereserveerd worden voor nieuwe en snelgroeiende maatschappijen.

De Internationale Organisatie voor de Luchtvaart (IATA) is fel tegen de plannen van de Europese Commissie. De luchtvaartindustrie kampt met een crisis vanwege hoge olieprijzen. Door de Europese plannen voor de emissiehandel zou de luchtvaartindustrie het nog moeilijker krijgen volgens de IATA. Verder stelt de organisatie dat het opnemen van de luchtvaartindustrie in het systeem voor de handel in emissierechten geen positief effect zal hebben op het milieu. Alleen door te investeren in innovatie en gerichte politieke maatregelen kan de hoge CO₂-uitstoot worden tegengegaan. Maar met de heffing wil de EU juist af van de vrijblijvendheid van investeren in milieuvriendelijker vliegen; een heffing dwingt de luchtvaartsector tot innovatie.

Verder verwacht de IATA dat de Europese plannen zullen leiden tot een internationale juridische chaos doordat de niet-EU-landen ook worden betrokken bij het emissiehandelssysteem. Bovendien vrezen de Europese luchtvaartmaatschappijen voor hun concurrentiepositie. Landen buiten de EU willen zich niet aansluiten bij het systeem van emissierechten. Maatschappijen in Europa moeten straks wel gaan betalen waar hun concurrenten buiten de EU dat niet hoeven te doen.

De Commissie en het Europees Parlement wilden het systeem in 2011 van kracht laten gaan voor alle vluchten binnen het grondgebied van de EU. De lidstaten hielden echter vast aan 2012. 

Het Europees Parlement steunde de Commissie in zijn plannen om de luchtvaart te betrekken bij de emissiehandel, maar wilde dat de Commissie nog een stap verder ging. Het EP had het voorstel daarom op een aantal punten aangepast:

• - 

  De aan vliegtuigexploitanten toe te wijzen emissierechten moesten 90 procent bedragen van de gemiddelde jaarlijkse luchtvaartemissies in de periode 2004-2006. Dat zou minder zijn dan wat de Europese Commissie voorstelde (100 procent), maar wel meer dan het voorstel van de parlementaire commissie (75 procent).
• - 

  De richtlijn moest vanaf 2011 van toepassing zijn, zowel op vluchten binnen de EU als ook op vluchten tussen de EU en derde landen. De Europese Commissie wilde dat laatste pas in 2012 in laten gaan.
• - 

  75 procent van de emissierechten moest gratis verstrekt worden; 25 procent geveild.
• - 

  De ontheffing die de Commissie wilde verlenen aan overheids- en militaire vluchten zou vervallen, omdat overheden juist het goede voorbeeld zouden moeten geven.

Het uiteindelijke compromis-besluit wijkt op enkele punten af van het voorstel van het Europees Parlement:

• - 

  het systeem wordt ingevoerd in 2012, een jaar later dan het EP wilde.
• - 

  het systeem geldt voor alle vluchten naar en van Europese luchthavens, dus ook buitenlandse vluchten.
• - 

  vanaf 2012 mag de uitstoot niet toenemen; het EP wilde een reductie tot 90 procent.
• - 

  85 procent van de uitstootrechten wordt gratis weggegeven aan de luchtvaartsector en 15 procent wordt geveild. Het EP wilde 25 procent van de uitstootrechten veilen. 

Het compromis wacht nu op formele goedkeuring door de Raad.

In oktober 2010 bereikte de Europese Commissie tijdens een congres van de VN-burgerluchtvaartorganisatie ICAO overeenstemming het terugdringen van CO₂-uitstoot in de sector. Na 2020 moeten vliegtuigen jaarlijks 2 procent minder brandstof gaan gebruiken. Eurocommissaris Connie Hedegaard reageerde gematigd positief: 'Het akkoord is niet zo ambitieus als Europa denkt dat het zou moeten zijn.' Tegelijkertijd was ze tevreden dat werd erkend dat Europa ambitieuzere maatregelen mag invoeren dan anderen op dit gebied. De EU besloot vervolgens eenzijdig het emissiehandelssysteem in te voeren en verplichtte daarbij ook niet-EU-landen hieraan mee te doen.

Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen hebben hun verplichte deelname aan het systeem aangevochten bij het Europese Hof van Justitie. Op 6 oktober 2011 adviseerde de Advocaat-Generaal bij het Hof dat het nieuwe Europese emissiehandelssysteem niet in strijd is met internationale regelgeving. Op 21 december 2011 bepaalde het Europese Hof van Justitie dat de Europese Unie op 1 januari 2012 het systeem voor het aanslaan van de luchtvaart mag invoeren. Volgens het Hof druist het handelssysteem voor CO₂-uitstoot niet in tegen internationale regels.

Het Chinese Verbond van Luchtvervoer maakte op 5 januari 2012 bekend dat Chinese luchtvaartondernemingen de heffing niet zullen betalen en dat wellicht tegenmaatregelen genomen zullen worden. Maar ook andere landen, zoals Rusland en de VS, weigeren de Europese CO₂-heffing voor de luchtvaart te betalen.

Begin februari 2012 ging de Chinese overheid zelfs over tot een algeheel verbod op het ETS-systeem: het is geen enkele Chinese luchtvaartmaatschappij toegestaan eraan mee te doen. Bovendien mogen zij hun tarieven niet verhogen als gevolg van de CO₂-heffing. In maart 2012 verbood ook India haar luchtvaartmaatschappijen om mee te doen aan het systeem van emissierechten. Het Amerikaanse Congres stemde in oktober 2011 al voor een dergelijk verbod, maar dit is nog niet van kracht. 

Vliegtuigfabrikant Airbus vreest voor een handelsoorlog, nu verscheidene vliegmaatschappijen klem komen te zitten tussen de EU en de overheid van hun land van herkomst. Eurocommissaris Kallas (vervoer) houdt echter voet bij stuk: de heffing blijft.

Om hun verzet kracht bij te zetten organiseerden de tegenstanders van het emissiehandelssysteem op 21 februari 2012 een congres in Rusland. Hier besloten landen als Rusland, China en Brazilië een gezamenlijk strijdplan op te stellen. Naast het verbieden van deelname aan het systeem door hun eigen luchtvaartmaatschappijen, overwegen de landen een klacht in te dienen bij de ICAO of extra heffingen te introduceren voor Europese luchtvaartmaatschappijen.

Hieronder staan een aantal argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt de discussie boeiend, maar een oordeel niet eenvoudiger. Europa is wikken en wegen. Door op de links te klikken krijgt u meer informatie én nuancering.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.