Hoe volg ik de Raad van Ministers? - Europa NU voor Journalisten

De Raad van Ministers is het belangrijkste besluitvormingsorgaan van de Europese Unie. Lange tijd was het ook zeer geheimzinnig met alleen vergaderingen achter gesloten deuren. Door meer transparantie is veel veranderd, zoals openbare raadsvergaderingen en toegankelijke websites. Doordat de Raad 27 lidstaten met eigen belangen en de Commissie omvat is informatie op vele plaatsen te bemachtigen.

Elke lidstaat neemt deel aan de voorbereiding van de werkzaamheden van de Raad en zijn besluiten. De Raad wordt gevormd door de ministers van de lidstaten. De Raad komt bijeen in tien verschillende samenstellingen al naar gelang de te behandelen onderwerpen.

Zo wordt de Raad 'Buitenlandse Zaken' gevormd door de ministers van Buitenlandse Zaken, de Raad 'Justitie en Binnenlandse Zaken' door de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken, enz.

De Raad voor buitenlandse zaken en de Raad voor economische en financiële zaken bijvoorbeeld vergaderen elke maand, anderen 2 tot 4 keer per jaar. De vergaderingen vinden doorgaans plaats in Brussel. In april, juni en oktober worden de Raadsvergaderingen gehouden in Luxenburg.

Alle werkzaamheden van de Raad worden voorbereid of gecoördineerd door het Comité van Permanente Vertegenwoordigers (COREPER), samengesteld uit de permanente vertegenwoordigers van de lidstaten in Brussel en hun plaatsvervangers.

De Nederlandse vertegenwoordigers in het COREPER, Tom de Bruijn en Peter Kok worden op de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging bij de EU (PVEU), een soort ambassade van Nederland bij de EU, bijgestaan door een groot aantal beleidsmedewerkers, die elk een beleidsterrein voor hun rekening nemen.

De werkzaamheden van het COREPER worden zelf weer voorbereid door meer dan 150 comités en werkgroepen samengesteld uit afgevaardigden van de lidstaten.

Bepaalde comités vervullen een specifieke rol van coördinatie en expertise op een gegeven gebied. Enkele voorbeelden:

• - 

  het Economisch en Financieel Comité;
• - 

  het Politiek en Veiligheidscomité (belast met het volgen van de internationale toestand op het gebied van het buitenlands beleid en de gemeenschappelijke veiligheid en, onder de verantwoordelijkheid van de Raad, met het politiek toezicht en de strategische leiding in crisisbeheersingsoperaties);
• - 

  het Coördinatiecomité, verantwoordelijk voor de voorbereiding van de werkzaamheden op het gebied van politiële en justitiële samenwerking in strafzaken.

Terwijl een minister inreist voor een Raadsvergadering, is de Permanente Vertegenwoordiging, de ambassade bij de EU, de blijvende factor in Brussel. De PVEU krijgt instructies uit Den Haag en is vaak de tweede vertegenwoordiger van Nederland in een Raadsvergadering. Toch maakt de permanence in Brussel dat de PVEU een zeer belangrijke actor is en daarmee ook een belangrijke informatiebron voor journalisten.

Elke lidstaat zit voor 6 maanden de vergaderingen van de Raad voor. De volgorde van de Raadsvoorzitterschappen is tot 2020 vastgelegd. Het voorzitterschap van de Raad wordt ook vaak aangegeven als 'voorzitterschap van de Europese Unie'. Beide benamingen worden door elkaar heen gebruikt. 

Het voorzitterschap roept de vergaderingen bijeen, zit ze voor, stelt de agenda's op en werkt compromissen uit om de besluitvorming te bevorderen. Het voorzitterschap vertegenwoordigt ook de Raad en de lidstaten in relaties met derde landen en spreekt namens de Raad in andere EU-instellingen.

De Hoge Vertegenwoordiger van Buitenlands en Veiligheidsbeleid, op dit moment Cathy Ashton, staat de Raad bij bij het formuleren, voorbereiden en uitvoeren van het gemeenschappelijk buitenlands beleid en zal op verzoek van de Raadsvoorzitter de Raad ook vertegenwoordigen in politieke dialogen met derde landen. Ook is zij vicevoorzitter van de Europese Commissie.

De Europese Raad brengt de staats- en regeringsleiders van de lidstaten en de voorzitter van de Europese Commissie samen. Deze vergaderingen vinden gewoonlijk vier keer per jaar plaats in het Raadsgebouw (Justus Lipius). De Europese Raad heeft sinds de inwerking treding van het Verdrag van Lissabon een vaste voorzitter. Op dit moment is dat Herman van Rompuy.

De persdienst van de Raad

De persdienst van de Raad verschaft de journalisten informatie en documentatie. De persdienst beheert ook het perscentrum, organiseert persconferenties en verzorgt de uitzending van publieke debatten. In vergelijking met de persdienst van de 27 lidstaten en het Voorzitterschap is de persdienst van de Raad degene met de minst nationale focus.

De Raadsvoorzitter

Aangezien het de Raadsvoorzitter is die de vergaderingen belegt, de agenda's vaststelt, de vergaderingen leidt, compromissen voorbereidt en conclusies trekt van de Raadsvergaderingen op alle niveau's, is het Voorzitterschap zeer goed geïnformeerd en bruikbaar als bron. Het Voorzitterschap zal ook druk zijn en neigen terughoudend te zijn en een consensus-standpunt te vertolken.

Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging

Uiteindelijk is de Raad een verzameling van 27 nationale regeringen, die elk hun eigen persdiensten hebben en hun eigen verhaal vertellen. Informatie met de Nederlandse invalshoek kan dan ook worden verkregen bij de woordvoerder van de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging (Tony Agotha: bre-woj@minbuza.nl, tel: +322 2 6791509 of +32475669252). Een ander mogelijke bron is de woordvoerder van de Nederlandse Minister die naar Brussel afreist voor een Raadsvergadering.

Persbriefings en persconferenties

Voorafgaand aan een Raadsvergadering organiseert het voorzitterschap informele persbriefings in de perszaal op de begane grond van het Raadsgebouw. Achtergrondnota's worden verspreid en persmedewerkers van de Raad staan ter beschikking voor meer achtergrondinformatie.

Persconferenties van de voorzitter worden na de Raadsvergadering georganiseerd en kort vooraf bekendgemaakt op interne tv. De persconferenties kunnen meestal live gevolgd worden op

Nationale persconferenties en persbriefings (van bijvoorbeeld de aanwezige Nederlandse minister) vinden ook in de marge van de Raadsvergadering plaats, maar dan op de eerste en tweede etage van het Raadsgebouw.

De woordvoerders met hun contactgegevens zijn te vinden op pagina 35-38 van de Media Guide of the EU Council.

Media Guide EU Council 2009

Agenda's, briefings en achtergrondnota's en persverklaringen

Op de website van de persdienst van de Raad is alle relevante informatie te vinden, zoals aankondigingen van persbriefings, voorlopige agenda's, achtergrondnota's, Raadsconclusies, persverklaringen, werkprogramma van het raadsvoorzitterschap, informatie over informele Raadsvergaderingen, COREPER-vergaderingen en vergaderingen met derde landen, en verklaringen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.

Onder "actuele Raadszittingen" staat alle informatie bij elkaar gegroepeerd voor aanstaande raden

De conclusies van de Raad zijn tegelijkertijd in de perszaal en op internet te vinden

Openbare vergaderingen

Sinds juni 2006 is de transparantie in de Raad aanzienlijk uitgebreid. Alle vergaderingen van de Raad over issues waar Raad en Parlement volgens de gewone wetgevingsprocedure (voorheen co-decisie) over besluiten, zijn openbaar. Daarnaast zijn nog meer vergaderingen openbaar. Openbare vergaderingen zijn op internet via webstreaming in alle officiële talen van de EU (dus ook Nederlands) te volgen.

Daar is niet alleen een lijst van de openbare zittingen te vinden, ze kunnen ook gevolgd worden en tenslotte kan er via 'Council live' nog een selectie van andere publieke gebeurtenissen gevolgd worden.

Toegang tot documenten

Veel documenten zijn reeds te vinden op

Met bepaalde beperkingen kunnen documenten van de Raad worden opgevraagd via het publieke register van de Raad.

Nieuwsbrief

De Raad biedt de mogelijkheid om via een nieuwsbrief het meest recente nieuws snel toegestuurd te krijgen.

Een belangrijke bron van informatie over de voorbereidingen van besluitvorming in de Raad ligt in de nationale regeringscentra. Voordat een Nederlandse minister een bepaald standpunt verwoordt in Brussel is daar een intensief proces van standpuntbepaling aan vooraf gegaan.

• - 

  Intra- en interdepartementaal overleg om op ambtelijk niveau de posities af te bakenen.
• - 

  De formulering van een BNC-fiche (beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen)
• - 

  Een Algemeen Overleg in de Tweede Kamer voorafgaand aan de Raadsvergadering, waarin de betrokken Tweede Kamercommissie zijn standpunt meegeeft aan de Minister (zie agenda homepage media.europa-nu.nl)