Regionaal beleid - Europa NU voor Journalisten

Ondanks het feit dat de Europese Unie één van de rijkste regio's van de wereld is, bestaan er binnen Europa grote welvaartsverschillen tussen de regio's. Vooral met de komst van tien nieuwe lidstaten in mei 2004 werden de verschillen tussen arm en rijk groter. Ter bevordering van de economie in economisch achtergestelde regio's heeft de EU structuurfondsen opgezet. Deze zijn voornamelijk van belang voor de ontwikkeling van infrastructuur en werkgelegenheid.

De financiering van de regionale ontwikkeling in de EU loopt via drie fondsen: het Cohesiefonds, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Europees Sociaal Fonds (ESF). Via deze 'Structuurfondsen' zijn middelen beschikbaar voor regio's met een ontwikkelingsachterstand en voor de minst begunstigde sociale groepen.

Samenvattend is het regionaal beleid een beleid van solidariteit en cohesie. Solidariteit, omdat de rijkere gebieden binnen de EU een helpende hand bieden aan de minder welvarende medeburgers in andere delen en cohesie, omdat het verkleinen van de economische verschillen uiteindelijk structureel bijdraagt in de welvaart van iedere EU-burger.

Voor het regionaal beleid voor de periode 2007-2013 wordt 347 miljard euro uitgetrokken, een derde van de totale budgetuitgave van de Unie. In oktober 2011 heeft de Europese Commissie voor de periode van 2014 tot 2020 een nieuw pakket wetgevingsvoorstellen aangenomen met als doel de stimulering van groei en werkgelegenheid in heel Europa. Hiervoor is een bedrag van € 376 miljard euro ter beschikking gesteld.

Europese Unie

Welvaartsverschillen kunnen zich voordoen tussen verschillende landen. Maar ook binnen een land kan de welvaart tussen verschillende regio's verschillen. De ongelijkheid kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een afgelegen ligging of veroorzaakt zijn door sociale en economische factoren.

In de tien meest dynamische regio's van de Europese Unie is het bruto binnenlands product (BBP) per inwoner bijna driemaal zo hoog als in de tien minst ontwikkelde regio's. De Europese Unie voert daarom een regionaal stimuleringsbeleid, volgens het beginsel van solidariteit.

De doelstellingen van het regionale beleid tussen 2007 en 2013 zijn in het kort:

• 1. 

  Convergentie; het verkleinen van de economische achterstand van de minst ontwikkelde regio's
• 2. 

  Regionaal concurrentievermogen en werkgelegenheid; enerzijds het vergroten van het concurrentievermogen van de regio's, en anderzijds het bevorderen van het aanpassingsvermogen van werknemers en ondernemingen en het ontwikkelen van arbeidsmarkten die gericht zijn op het voorkomen van sociale uitsluiting
• 3. 

  Europese territoriale samenwerking; het intensiveren van grensoverschrijdende samenwerking

Op 6 oktober 2011 heeft de Europese Commissie haar plannen voor het regionaal beleid voor 2014-2020  voorgesteld waarin de groei en werkgelegenheid in Europa centraal staan.

Deze nieuwe regelgeving zal zich vooral richten op:

• 1. 

  effectiever beleid: het concentreren van middelen op prioriteiten die beter worden afgestemd op de Europese doelstellingen voor groei en werkgelegenheid
• 2. 

  de introductie van voorwaarden waaraan moet worden voldaan voordat Europese steun wordt verleend. Vooral stimulerende maatregelen voor programma's die de grootste bijdrage leveren aan de doelstellingen van de Europa2020-strategie
• 3. 

  meer eenvoud, met name door het definiëren van een basispakket van regels voor het beleid voor plattelandsontwikkeling en het gemeenschappelijk visserijbeleid. Administratieve lasten, vooral voor kleine bedrijven moeten worden verminderd

De Commissie heeft voorgesteld voor de periode 2014-2020 een bedrag van 376 miljard euro ter beschikking te stellen voor cohesiebeleid.

Welke gebieden komen in aanmerking?

Volgens de richtlijnen komt een land in aanmerking voor regionale steun als het nationale inkomen minder dan 75% is van het EU-gemiddelde. Door de grote uitbreiding van de EU in 2004, waarbij armere landen toetraden die het gemiddelde omlaag trokken, hebben sommige oude lidstaten een overgangsregeling gekregen.

Als aan de 75%-regel niet is voldaan kunnen regio's binnen landen toch nog steun krijgen als zij veel achterstand hebben ten opzichte van het land als geheel. In Nederland gold dat bijvoorbeeld lange tijd voor Flevoland. Nederland krijgt tussen 2007 en 2013 in totaal 1,9 miljard euro aan regionale subsidie. Dat is wel minder dan in de periode 2000-2006; toen kreeg Nederland ongeveer 4 miljard euro.

Elk land kan regio's aanwijzen die in aanmerking komen voor regionale steun. De bevolking in het totaal van deze regio's mag 42% bedragen van de bevolking in alle lidstaten samen.

Structuurfondsen

De EU beschikt over Structuurfondsen, waarmee meerjarenprogramma's voor regionale ontwikkeling worden ondersteund; de uitgaven zijn bestemd voor specifieke initiatieven en acties. Het betreft:

• - 

  het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), waarmee de aanleg van snelwegen, luchthavens en snelle treinverbindingen wordt gesubsidieerd. Ook subsidieert dit fonds projecten voor plaatselijke ontwikkeling en steunmaatregelen voor het MKB
• - 

  het Europees Sociaal Fonds (ESF), waarmee diverse werkgelegenheidsprojecten worden gefinancierd
• - 

  het Cohesiefonds, waarmee de EU subsidies verleent aan milieuprojecten en de verbetering van de infrastructuur in onder meer Spanje, Griekenland, Ierland, Portugal en de tien Oost-Europese lidstaten die in 2004 zijn toegetreden.

Stadsontwikkeling

Toenemende verstedelijking leidde in mei 2007 tot het aannemen van een gezamenlijke strategie met betrekking tot stedelijke ontwikkeling. Voor de periode tussen 2007 en 2013 werd hiervoor ongeveer 21,1 miljard euro vrijgemaakt. Programma's voor vervoer, huisvesting, opleidingen en werkgelegenheid, aangepast aan de plaatselijke behoeften, moeten er voor zorgen dat de problemen veroorzaakt door verstedelijking worden opgelost.

Ook in de periode 2014-2020 wordt de aparte, speciale strategie voor steden voortgezet.

Natuurrampen

In 2002 werd het Solidariteitsfonds (EUSF) opgericht om snel en doeltreffend op natuurrampen te kunnen reageren. 

Globalisering

Als grote bedrijven in het kader van globalisering activiteiten naar het buitenland verplaatsen, worden regio's soms hard getroffen. Indien meer dan 1.000 mensen hun baan verliezen als gevolg van één enkele herstructurering, kan een land compensatie krijgen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de Globalisering (EGF). Het geld moet besteed worden aan het begeleiden van ontslagen werknemers naar een nieuwe baan.

Adviserende en uitvoerende organisaties van de Europese Unie

Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's ondersteunt en stimuleert ontwikkeling op regionaal niveau. Ook geeft het Comité van de Regio's advies over hoe het beleid van de Europese Unie de regio's kan versterken en hoe de regionale en lokale overheden regels het beste kunnen uitvoeren.

Europees Economisch en Sociaal comité

Het Europees Economisch en Sociaal Comité is een raadgevend orgaan dat de belangen van de verschillende economische en maatschappelijke organisaties in de Europese Unie vertegenwoordigt.

Europese Investerings Bank

De Europese Investerings Bank (EIB) verstrekt goedkope leningen aan ondernemingen, lokale en regionale overheden voor de uitvoering van projecten in het kader van het regionaal beleid.

De Raad van Europa

Het stimuleren van democratie op lokaal en regionaal niveau is een van de speerpunten van het beleid van de Raad van Europa. Om dit te bereiken zijn diverse conventies in het leven geroepen, waarin de 45 lidstaten zich verplichten om democratie op lokaal en regionaal niveau te waarborgen. Ook cultuur en educatie, duurzame ontwikkeling en sociale samenhang zijn belangrijke aandachtsterreinen.

In 1994 werd het Congres van Lokale en Regionale Overheden opgericht. Het Congres komt eens per jaar bijeen in Straatsburg om te vergaderen over de stand van zaken, met name op het gebied van lokale democratie. Het congres adviseert het Comité van Ministers over het te voeren regionaal beleid, waarna de ministers kunnen besluiten tot het opzetten of voortzetten van diverse programma's. Ook onderhoudt het Congres verschillende netwerken waarin lokale en regionale bestuurders (gemeenteraadsleden, provinciale statenleden) uit Oost-Europa en Zuidoost-Europa worden ondersteund.

Crisismaatregelen

In het kader van de maatregelen om de economische crisis tegen te gaan, stelde de Europese Commissie in juni 2009 voor om de uitkering van subsidiegelden te versnellen. Ook stelde de Commissie voor de regels voor aanvraagprocedures, aanbetalingen en bestedingstermijnen te versoepelen. Het Europees Parlement stemde hier in mei 2010 mee in. Projecten in Roemenië, Hongarije, Estland, Litouwen en Letland konden daardoor eerder rekenen op steun.

Nu Europa in de eurocrisis verkeert, is er besloten tot de introductie van voorwaarden waar aan moet worden voldaan voordat Europese steun wordt verleend.

Toekomst van het regionaal beleid

In het debat over de vaststelling van het Europese financiële kader 2014-2020 worden onder andere de kosten van het regionaal beleid ter discussie gesteld. De verwachting is dat een aantal rijkere EU-landen de subsidies aan armere regio's in de toekomst wil beperken. Landen die momenteel veel steun ontvangen, verzetten zich tegen een beperking.

Lees meer

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's een rol.

Initiatief voor nieuw beleid: Europese Commissie

Eerstverantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Regionaal beleid.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure, na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

Omdat het Regionaal beleid raakt aan vele beleidsaspecten (begroting, infrastructuur, werkgelegenheid, onderwijs, milieu, veiligheid, etc.), vergadert de Raad in meerdere samenstellingen over de diverse aspecten van het regionaal beleid.

Voor het Europees Parlement beoordeelt de parlementaire commissie Regionale ontwikkeling  de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland is de volgende Europarlementariër lid:

Als het Europees Parlement het (eventueel aangepaste) voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 345. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt uitgevoerd.

Het regionaal beleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU).

• - 

  beginselen: derde deel VwEU titel XV art. 154 lid 1 en titel XVIII art. 174, 175
• - 

  financiële kader en middelen: derde deel VwEU titel XVIII art. 176, 177, 178

Hot issues

Nederland

Europese Unie

Activiteitendossier

Factsheet Europees Parlement

Betrokken instanties

Statistiek

Eurobarometer

Overig